الشيخ رسول جعفريان

593

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

رساله بوده‌اند . با بررسى اين نسخه‌ها ، چنين به نظر آمد كه نسخهء شمارهء 7294 با اين كه متأخر است ، از جهاتى كامل‌تر مىباشد ؛ لذا آن را اصل قرار داده و موارد مهم را از نسخه‌هاى مختلف در كروشه آورديم . سه نسخه ديگرى نيز در حال حاضر از اين رساله مىشناسيم : يكى در فهرست كتابخانه ملى ، ج 4 ، ص 477 دو ديگر در فهرست مجلس ، ج 9 ، بخش 2 ، ص 586 ؛ و سوم در : فهرست مسجد اعظم قم ، ص 646 رساله‌اى با عنوان « رساله جوابيه محمد باقر مجلسى در تصوف » در مجموعهء شمارهء 485 مجلس سناى سابق ( فهرست ، ج 1 ، ص 284 ) شناسانده شده كه به احتمال همين رساله است . لازم به يادآورى است كه رساله مذكور نام خاصى ندارد . برخى از محققان بر آنند كه نسخهء كهنى از اين رساله وجود ندارد و اين نكته ، احتمال عدم صحّت نسبت آن را به مرحوم مجلسى مطرح مىكند . به ويژه در اين رساله ، آشكارا از صوفيان شيعه مذهب كه روش‌هاى جارى صوفيان اهل سنت را نداشته باشند ، دفاع شده است . بايد گفت ، اين راست است كه از اين رساله ، تاكنون نسخهء كهنى به دست نيامده ، اما درج بخشى از آن در رسالهء ردّ صوفيان ملا اسماعيل خواجويى ( م 1173 ) تا اندازه‌اى مؤيد صحّت آن است . متن رساله نيز شواهدى بر درستى آن دارد ، گرچه به نظر نمىآيد كه علامهء مجلسى تا اين اندازه از روش صوفيانه دفاع كرده باشد . اين نيز گفتنى است كه نام اين رساله در فهرست خاتون‌آبادى ( م 1151 ) از آثار مرحوم مجلسى ، نيامده است . « 1 » اينها مطالبى است كه بر اساس اطلاعات قابل دسترس ، مىتوانيم بگوييم . و الله اعلم . رسالهء مجلسى دربارهء حكيمان ، اصوليان و صوفيان چنين گويد احقر عباد اللّه الغنى محمد باقر بن محمد تقى - حشرهما اللّه مع مواليهما الطاهرين - كه اين دو كلمه است در جواب سؤال مرد عزيزى كه از اين فقير نموده بود . حق تعالى ، آن برادر ايمانى و خليل روحانى و طالب دقايق معانى را از وساوس شيطانى و تسويلات نفسانى در امان خود بدارد . چون در نامهء [ گرامى ] منطوى ساخته بودند كه در اين زمان غيبت ، شيعيان را در مسائل دينى و مسالك يقينى ، اشتباه بسيار عارض مىشود و اظهار فرموده بودند بر اين داعى در اين مراتب ، به اعتبار كثرت تتبع اخبار ائمه اطهار عليهم السلام وثوقى داريد . بر آن برادر ايمانى پوشيده نماند كه هر كه در راه دين ، خود را از اغراض نفسانى خالى

--> ( 1 ) . نك : مجموعهء 2513 مرعشى ، صص 139 - 134